چالشهاي زندگي زناشويي پس از درمان سرطان سينه

ندا يارایي

كارشناس ارشد مشاوره، موسسه سپاس

سرطان معمولا زندگي افراد درگير با آن را دستخوش تغييراتي مي نمايد. به دليل تفكرات غالبي در مورد سرطان، فرد به محض شنيدن اين مساله كه يك توده بدخيم در جايي از بدنش وجود دارد مرگ را بسيار به خود نزديكتر مي بيند و اين احساس نزديكي مرگ (چه واقع بينانه باشد و چه فقط به دليل خطاي شناختي تفكرات ايجاد شود) نگرش فرد را به زندگي و اهداف آن متفاوت خواهد ساخت. بسياري تصميم مي گيرند "خود" را زندگي كنند و از مسامحه در مورد آروزها و خواستهايشان دست بر مي دارند و اغلب زندگي اي پربارتر را تجربه مي نمايند. بعلاوه خارج شدن از چرخه روزمرگي هاي زندگي براي درمان بيماري و تغيير نگرش در مورد ارزشهاي زندگي گاهي به تغيير در شيوه زندگي و در نهايت عدم امكان باقي ماندن در زمينه هاي اجتماعي قبلي مي انجامد.

يكي از بزرگترين چالشهاي افراد مبتلا به سرطان ارتباط با افراد خانواده و مخصوصا همسرانشان پس از بيماري و نيز پس از قطع درمان و برگشتن به سير عادي زندگي است. معمولا زنان مبتلا به سرطان حمايت كمتري را نسبت به مردان بيمار از همسرانشان دريافت مي كنند. در سرطان پستان جراحی یکی از درمان های اصلی است و بسته به اندازه توده، محل و ميزان گسترش آن، ممكن است از جراحي برداشتن کامل یا بخشی از پستان استفاده شود. به همين دليل به جز تفاوتهاي ارزشي و ذهني كه چالشي براي ادامه ارتباطات است، تغييرات ظاهري اي كه در زن مبتلا به سرطان پستان در اثر جراحی ايجاد مي شود نيز به عنوان يكي از چالشهاي ارتباط آتي با همسرش نقش بازی می کند. مضاف بر اين، بيماري و داروهاي آن نيز عوارض جانبي اوليه و ثانويه متعددي بر روان و جسم فرد مي گذارند كه آنها نيز بر روابط زناشويي تاثير گذار هستند. روانشناسان توصيه هاي متفاوتي براي افزايش ميزان سازگاري فرد با شرايط جديد ايجاد شده مي نمايند كه افراد مختلف بسته به ويژگيهاي خاص خود مي توانند از بين آنها موارد كاربردی براي خود را انتخاب نمايند ولي همواره بايد در نظر داشت كه شرايط كسي تغيير نمي كند مگر آنكه او به فكر تغيير خود باشد. با توجه به علت ايجاد كننده مساله راهكارها در چهار گروه زير بررسي مي شوند.

1. مسائل جسماني

- عوارض جسماني سرطان سينه و درمان آن را بشناسيد: بعضي از عوارض بيماري و درمان آن به طور مستقيم روابط جنسي شما با همسرتان را تحت شعاع قرار مي دهد. كاهش ميل جنسي، خشكي واژن، درد و عدم لذت، در بعضي از زنان به عنوان عوارض سرطان پستان بروز مي نمايند. براي درمان اين عوارض مي توانيد با پزشك متخصص زنان يا متخصص انكولوژي خود مشورت نماييد و حتما از راهنماييهای درماني براي برطرف نمودن آنها استفاده كنيد. بهبود اين مسائل جسماني به ارتقاي رابطه زناشويي شما بسيار كمك خواهد كرد.

- در مورد جراحي هاي ترميمي و بازسازی پستان اطلاعات بدست بياوريد: يكي از مسائلي كه اغلب روابط زناشويي و جنسي همسران را تحت شعاع قرار مي دهد تصوري است كه هر فرد از جسم و ويژگيهاي جنسي خود دارد. جراحي پستان و برداشتن آن گاهي خود پنداره زنان از جسم خود را خدشه دار مي نمايد و اين مساله به پايين آمدن اعتماد به نفس آنها در روابط جنسي و نادلپذير شدن رابطه شان با همسر مي انجامد. به همين دليل اگر شما نيز با تصورتان از جسمتان راحت نيستيد، حتما در مورد جراحي ترميمي و بازسازی پستان با پزشك متخصصتان مشورت كنيد. نگران مسائل مالي هم نباشيد چون اگر واقعا بخواهيد اين كار را انجام دهيد مي توانيد براي آن پس انداز كنيد، بعلاوه تمايل شما به جراحي ترميمي نه تنها زياده خواهي و يا تجملي نيست، بلكه براي حفظ سلامت روابطتان بسيار ضروري است.

2. نوع ارتباط قبل از بيماري با همسر

- با همسرتان گفتگو كنيد: با وجود اينكه بيمار شماييد ولي پژوهشها نشان مي دهد همسران زنان مبتلا به سرطان استرس بيشتري از خود بيمار تجربه مي كنند.اگر روابط زناشويي تان تا قبل از بيماري از سلامت و صميميت برخوردار بوده، مي توانيد به بهانه بيماري اين صميميت را افزايش دهيد. از هر فرصتي براي صحبت با همسرتان استفاده كنيد. احساسات و شرايط جسمي خود را در عبارات ساده با او در ميان گذاريد و به او نيز فرصت دهيد كه تجارب احساسي و ترسهايش را با شما در ميان گذارد. از ابراز احساساتتان نگران نباشيد چون اگر چيزي نگوييد معمولا همسرتان بدترين شرايط را در ذهن خود مجسم مي نمايد. در ضمن ايجاد عمق بيشتر در رابطه تان و لذت از جنبه هاي متفاوت با هم بودن با اين گفتگو امكان بيشتري مي يابد.

- گاهي بيماري بهانه است براي عيان شدن مسائل قبلي و گاهی نیز آنها را ناپدید می کند: روابط قبلي شما با همسرتان مي تواند در ميزان چالشهايتان بعد از ابتلا به بيماري تعيين كننده باشد. لذا به نظر بعضي، پس از بيماري مشكلات پنهان در روابط قبل از بيماري به شكل جدي تري خود را نشان مي دهند و هرچه صميميت و عمق رابطه قبلا بيشتر بوده باشد مشكلات پس از بيماري كمتر است. اما برخی دیگر معتقدند که بروز بیماری باعث می شود که توجه زن و شوهر از اختلافات پیش پا افتاده به سوی مسائل جدی تر زندگی معطوف شود و با احساس به خطر افتادن سلامتی یکی از شرکای زندگی، ارزش لحظات با هم بودن بیشتر دانسته شود. تلاش کنید جزء دسته زن و شوهرهایی باشید که ارزش یک روز بیشتر با هم زندگی کردن را می دانند.

3. مسائل روانشناختي

- افسردگي، اضطراب و استرس از عوارض جانبي بيماري و داروهاي مصرف شده در حين درمانند. براي ارتقاي رابطه با همسر لازم است سلامت روانشناختي خود را ارتقا دهيد و به اين منظور مي توانيد از كتابهاي مرتبط، كلاسهاي آموزشي و يا مشاوره خصوصي استفاده نماييد.

- از مشاوره روانشناسي بهره مند شويد: متاسفانه در كشور ما فرهنگ مراجعه به مشاور رواج چنداني ندارد و كساني هم كه به مشاور مراجعه مي كنند انتظار معجزه در تغيير شرايطشان را دارند. به همين سبب يا افراد سالهاي سال بار مسائل خود را تنهايي به دوش مي كشند يا با در ميان گذاشتن اين مسائل با افراد غير متخصص مشكلات خود را افزايش مي دهند و يا در صورت مراجعه به روانشناس و مشاور نيز در عرض يك جلسه به دليل اضطرار و يا فرهنگ مالي خود، انتظار تغيير دارند. توجه كنيم مسائلي كه در يك عمر ايجاد شده اند حتي در كوتاهترين ديدگاههاي درماني حداقل به 12 جلسه بررسي نياز دارند. از سوي ديگر اغلب افراد براي تغيير شرايط بيروني زندگيشان نياز به تغييرات دروني عميق دارند كه اين خود به زمان زيادي نياز دارد. در حال حاضر بعضي موسسات ارائه خدمات مشاوره براي بيماران مبتلا به سرطان را بدون هزينه يا با هزينه خيلي كم انجام مي دهند ولي حتي صرف هر هزينه اي در اين مورد نه تنها اتلاف هزينه نيست بلكه در حقيقت سرمايه گذاري براي زندگي اي شادتر و روابطي پربارتر است. در صورت ايجاد چالشهايي در روابط زناشويي مراجعه به يك خانواده درمانگر متخصص در امر سرطان نيز مي تواند به بهبود زندگي زناشويي شما كمك كند.

- به گروههاي حمايتي بپيونديد: پژوهشها نشان مي دهد پيوستن به گروه بهبوديافته هاي از سرطان و استفاده از تجارب ساير افراد، در كنار حمايت خانواده، مي تواند به سازگاري شما با شرايط جديد كمك كند. در ايران نيز موسسه هايی براي ايجاد "گروههاي بهبوديافته هاي از بيماري سرطان" وجود دارند که با پيوستن به اين گروه ها علاوه بر كاهش استرس خودتان مي توانيد به بهبود روابطتان در خانواده و با همسرتان كمك كنيد. بعلاوه راهكارهاي ساير افراد "هم تجربه" مي توانند در حل مسائل شما هم مفيد واقع شود.

4. مسائل فرهنگي

- "خود را زندگي كنيد" : ابتدايي ترين ارمغان ابتلا به سرطان اين است كه فرد بنا به صلاحديد هاي اجتماعي و بارزتر از همه به دليل تابوهاي بي ريشه موجود، ديگر خود را ملزم به تحمل شرايط غير دلخواه خود نمي داند. معمولا وقتي فرد بيمار تصميم مي گيرد "خود را زندگي كند" مراحل درمان سرطان نيز بسيار بهتر پيش مي رود و بسيار ديده شده است كه شرايط بهبودي خيلي سريعتر از پيش بيني هاي پزشكي اتفاق افتاده است. شما ارزشمند تر از آنيد كه فرصت زندگي خود را با تحمل آنچه دوست نداريد سپري كنيد. پس به تدريج بايد زندگي خود را دستخوش تغيير كنيد. در اين تغيير، همسر شما نيز مي تواند شما را همراهي نمايد و اگر عشق مايه زندگيتان باشد اغلب تغييري ژرف در ارتباطتان نيز حاصل مي شود.

- شما در هر شرايطي ارزشمنديد: در جوامعي كه ارزش افراد بر اساس ظاهرشان تعيين مي شود، ابتلاي به يك بيماري كه ظاهر آنها را تغيير مي دهد بر احساس ارزشمندي و عشق به خويشتن خدشه وارد مي كند. زنان درگير سرطان پستان با از دست دادن عضو، تغيير در وزن، كاهش و ريزش مو و ساير تغييرات مربوط به زنانگي مواجه مي شوند. برخي قدرت باروري خود را از دست مي دهند و تمام اين مسائل باعث كاهش احساس ارزشمندي و عشق به خويشتن مي گردد. پرداختن عميق تر به خود، و كشف جنبه هاي متفاوت دروني كه حتي پيش از بيماري از آنها غفلت شده است مي تواند به برگشتن احساسات خوشايند نسبت به خود كمك كند و داشتن رابطه اي معنادار با ديگري مهيا نمي شود مگر اينكه فرد خود ابتدا بتواند خود را عميقا دوست بدارد.

- سرطان يك بيماريست نه يك جزا!: بزرگترين تابوي فرهنگي كه احساس گناه را در فرد بيمار و خانواده او دامن مي زند اين تصور است كه بيماري سخت براي افرادي كه مرتكب اشتباهي شده باشند رخ مي دهد و با اين تصور همواره سوال "چرا من؟ " در ذهن فرد بيمار و خانواده او تكرار مي شود. ليكن اين باور غلط نه تنها شرايط بيمار را بهتر نمي كند بلكه در ارتباطات او سدي ايجاد مي نمايد. هيچ پژوهشي نشان نمي دهد كه افرادي كه درگير يك بيماري سخت مي شوند افراد بدي بوده اند. ولي پژوهشها نشان مي دهد اين باور مي تواند تاثير مخربي در سير بهبودي افراد داشته باشد. پس باورهاي فرهنگي خاص خود در مورد سرطان را بيازماييد و اگر به نفعتان نيستند تغييرشان دهيد.

منابع:

• Emilee, Gilbert , Ussher, J.M. , Perz, J. , 2010, Sexuality after breast cancer: A review
• Moreira ,Helena  , Canavarro ,Maria Cristina, 2011  , The association between self-consciousness about appearance and psychological adjustment among newly diagnosed breast cancer patients and survivors: The moderating role of appearance investment, Faculty of Psychology and Educational Sciences, University of Coimbra, Rua do Colégio Novo, Apartado 6153, 3001-802 Coimbra, Portugal
• Gregorio ,Sharla, Carpenter ,Kristen M., Dorfman ,Caroline S., 2011, Impact of breast cancer recurrence and cancer-specific stress on spouse health and immune function , Brain, Behavior, and Immunity, In Press, Corrected Proof

• Baider ,Lea  , Ever-Hadanib, Pnina , Goldzweigc, Gil , Wygodaa, Marc R , Peretz ,Tamar  , 2003 , Is perceived family support a relevant variable in psychological distress?: A sample of prostate and breastcancer couples

• Lewis ,Frances Marcus , Woods, Nancy Fugate, Hough ,Edythe Ellison, Bensley ,Lillian Southwick, 2002, The family's functioning with chronic illness in the mother: The spouse's perspective